پرتو- بر روی سنگ قبرهای تیموری و صفوی با شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی روبه‌رو شوید. این سنگ‌ها عموما مانند محراب‌هایی هستند که با خطوط ظریف و اسلیمی‌های پر پیچ‌و‌تاب پرشده‌اند. خطوط خوش حک شده برروی این سنگ‌ها به‌جز نام متوفی و سال درگذشت وی، شامل صلوات کبیر، احادیث، آیات و روایات نیز می‌شوند.

 سه شنبه، ۲۱ خرداد ۱۳۹۸
 0
نسخه قابل چاپ
خاک سفید این روستا نمی‌گذارد اجساد مردگان‌شان بپوسد.

گورستان سفید‌چاه که به «گورستان سپید» نیز شهرت دارد، در شهرستان بهشهر، بخش یانه‌سر، روستای سفید‌چاه واقع شده که مربوط به‌دوره تیموریان است و اولین قبرستان مسلمانان در ایران به‌شمار می‌رود.

 نام روستای سفیدچاه را گورستان اسرارآمیزش سرزبان‌ها انداخته است. در منطقه گلوگاه بهشهر، در شرقی‌ترین نقطه استان مازندران تقریبا کسی نیست که چیزی از داستان‌های شگفت‌انگیز گورستان تاریخی این روستا نشنیده باشد.

مردم گلوگاه از 50پارچه آبادی دور و نزدیک، مردگان‌شان را بر دوش گرفته و الله‌اکبرگویان به‌سفیدچاه می‌آورند تا در گورستان این روستا جایی برایشان دست و پا کنند. آنها معتقدند که خاک سفید این روستا نمی‌گذارد اجساد مردگان‌شان بپوسد.

گورستان سفیدچاه روز‌به‌روز بزرگ و بزرگ‌تر می‌شود و کم‌کم خانه‌ها و زمین‌ها را پس می‌زند تا برای مردگان جا بازکند. این گورستان به‌جز خاک سفیدرنگش، یک تفاوت دیگر هم با دیگر گورستان‌های ایران دارد؛ در بخش تاریخی گورستان، تمامی سنگ‌قبر‌ها تقریبا بالای سر مزار متوفیان سر پا ایستاده‌اند، سنگ‌قبرهایی خاکستری با حکاکی‌های عجیب و غریب که هرکدام تابلویی برای معرفی فرد متوفی هستند.


سرشناس‌ترین اهالی گورستان روستای سفیدچاه، نواده امام موسی‌بن‌جعفر(ع) هستند؛ ابراهیم(ع)، منصور(ع) و عبدالرحمن(ع) که از ظلم و جور خلفای مستبد به این دیار پناه آورده‌اند. از جمله دیدنی‌های مقبره این 3تن، صندوقچه‌ای چوبی‌است که اهالی روستا مانند چشم‌هایشان از آن محافظت می‌کنند.

به گزارش سایت کویرها و بیابان‌های ایران، سنگ‌قبرهای ایستاده گورستان سفیدچاه از اسم و رسم، کسب و کار و حتی خلقیات و روحیه مردگان گورستان خبر می‌دهند. بر سینه سنگ‌قبرهای ایستاده سفیدچاه این اشکال مشاهده می‌شود:


نقوش حیوانی: از کبوتر و روباه تا خرگوش و شتر را بر روی این سنگ‌قبرها خواهید دید؛ کبوتر، نماد پیام‌آوری، پیک ناهید و عشق، روباه، نماد دنیای فریبکار و نیرنگ‌باز و خرگوش، نشان شخص باهوش و بادرایتی است که فریب دنیا را نمی‌خورد. در میان سنگ‌قبرهای سفیدچاه حتی شتر هم دیده می‌شود، شتری که حکایت از کاروانی دارد و شاید که متوفی در مسیر عبور از این روستا دار فانی را وداع گفته باشد.


نقوش گیاهی: سرو بدون‌شک پرتعدادترین گیاه این گورستان است. چنان‌که می‌دانیم سرو برای ما ایرانی‌ها همواره نماد جاودانگی و فناناپذیری بوده است.


ابزارهای کاربردی: اسباب و اثاثیه نقش‌شده بر روی سنگ‌قبرها در بیشتر موارد نشانگر شغل و کسب و کار شخص متوفی است. شمشیر، کمان، تفنگ و باروت‌دان، نشان از‌ شجاعت و جنگاوری فرد متوفی دارد. بر روی سنگ‌قبر بافند‌گان، قیچی، ماسوره و ابزار بافندگی به‌چشم می‌خورد و بر روی سنگ قبر نجاران، نقش تبر، اره و مته حکاکی شده‌است.


نقوش نمادین: خورشید نشانه حق‌پرستی و گرایش به‌بلند‌پروازی است و آینه، نماد خودشناسی و معرفت. برروی سنگ قبر زنان، شانه دو‌طرفه و برروی سنگ قبر مردان، شانه یک‌طرفه به چشم می‌خورد. نقوش نمادین، بیشتر در میان سنگ‌تراشان متاخری که ظاهرا کم‌حوصله‌تر از حجاران صفوی بوده‌اند، رایج بوده است. سنگ‌تراشان قرن 13 و 14ساده‌پسندتر و کم‌سوادتر بودند و اگر دقیق‌تر درمیان سنگ‌قبرهای حکاکی شده به‌قلم این سنگ‌تراشان جستجو کنیم، حتی می‌توانیم از آنها غلط املایی نیز بگیریم.


نقوش تاریخی: امکان اینکه در میان آن همه سنگ‌قبر یک سنگ تیموری یا صفوی پیدا کنید، بسیار کم است. باید آنقدر دربین سنگ‌های زردرنگ ضخیم بگردید تا بلکه با یکی از آن شاهکارهای هنر سنگ‌تراشی روبه‌رو شوید. این سنگ‌ها عموما مانند محراب‌هایی هستند که با خطوط ظریف و اسلیمی‌های پر پیچ‌و‌تاب پرشده‌اند. خطوط خوش حک شده برروی این سنگ‌ها به‌جز نام متوفی و سال درگذشت وی، شامل صلوات کبیر، احادیث، آیات و روایات نیز می‌شوند.

قبرستان سفید‌چاه در سال 1381به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به‌ثبت رسیده است.

 

 

*برگرفته از : روزنامه اطلاعات 

                    : سایت گردشگری ایران       

*گردآوری: سوسن بیانی