پرتو- حقوق و تکالیف زن و مرد پس از ازدواج امری دو سویه است که رعایت هر کدام از وظایف تعیین شده ، باعث نزدیکی و محبت این دو به هم خواهد شد. در صورتی که هر یک از این افراد به وظیفه خود عمل نکنند، مرتکب عدم تمکین شده و حکم زن ناشزه و مرد ناشز در مورد آن ها صدق خواهد کرد.

 پنجشنبه، ۱۳ تير ۱۳۹۸
 0
نسخه قابل چاپ
ناشز یا ناشزه چه کسی است

ناشزه کیست؟

«ناشز» و «ناشزه» به مرد یا زنی گفته می ‏شود که حقوق واجب و وظایف شرعی را نسبت به همسرش رعایت نکند. هرگاه نشوز و نافرمانی، از سوی زن باشد، مرد می‏ تواند زمینه آن را از بین ببرد. به این ترتیب که نخست او را نصیحت کند و اگر تأثیر نگذاشت، می‏ تواند از همخوابی با او بپرهیزد؛ یعنی، در بستر خواب به او پشت کند و یا نزد او نخوابد. اگر این روش نیز در او اثر نداشت، چنانچه امید دارد با تنبیه او را از نافرمانی باز دارد. البته این کار به قصد اصلاح (نه از روی خشم و انتقام) و به اندازه‏ ای باشد که باعث توجه و تنبه او گردد.هرگاه نشوز و نافرمانی از سوی مرد باشد، زن نخست او را نصیحت می‏ کند و اگر تأثیر نگذاشت، می‏ تواند شکایت خود را نزد حاکم ببرد تا او را به انجام وظایفش وادار کند. البته حق ندارد با او قهر کند و یا او را کتک بزند.

خود واژه «نشوز» به معنای «ارتفاع و بلند شدن» است اما بر اساس قانون و فقه ،ناشزه به زنی گفته می شود که بدون عذر شرعی و قانونی از همسر خویش تمکین نکند.

اما در مورد معنای آن می‌توان گفت: یک اصطلاح حقوقی و فقهی است که وقتی در مورد زنان به کار می‌رود یعنی زن مرتکب چنین اعمالی شده باشد:

تمرد از دستور‌های واجب شوهر
تمکین نکردن
نزدودن آن چه مایه تنفر و مانع کامجویی شوهر است
ترک نظافت و آرایش دلخواه شوهر
خارج شدن از منزل بدون اجازه همسر

این واژه زمانی درباره مردان به کار می‌رود که تعدی بر همسر و نپرداختن حقوق واجب از قبیل: نفقه، همخوابی واجب و مانند آن باشد.

نحوه برخورد مرد با نشوز زن با توجه به انگیزه‌های مختلف، متفاوت است. اگر انگیزه خستگی جسمی، روانی، افسردگی و فشارهای ناشی از کار باشد، شوهر باید در صدد رفع خستگی زن یا درمان افسردگی او برآید و اگر انگیزه، عدم ارضای جنسی باشد، مرد باید با زن به عنوان یک مریض برخورد کند.

انگیزه های مختلفی سبب می گردد تا زن ناشزه شود:

1. تحت فشار قرار دادن شوهر برای ارضای خواسته های تجمل گرایانه، گرفتن امتیازات اقتصادی، ولخرجی ها و ...
2. میل به معاشرت با دیگران و تفریحات افراطی
3. قدرت طبعی و میل به فرمانروایی برخانه، شوهر و فرزندان
4. خستگی جسمی و روانی و افسردگی و فشارهای ناشی از کار و ...
5. عدم ارضای جنسی

پس نشوز، یعنی همان فعل اشتباهی که هر یک مرتکب شده‌اند و هرگاه زنی مرتکب نشوز شود به او ناشزه می‌گویند. به عبارت بهتر اگر هریک از زوجین به هر علت وظایف زناشویی خود را ایفا و تمکین نکند، نشوز کرده است. عدم تمکین یا به عبارتی عدم ایفای هریک از وظایف و تکالیف زناشویی خواه از نوع تکالیف مشترک باشد و خواه از نوع تکالیف اختصاصی که نشوز نامیده می‌شود، از سوی هریک از زوجین می‌تواند اتفاق بیفتد، اما در قلمروی اصطلاحات حقوقی معمولا نشوز به عدم انجام وظایف زناشویی از جانب زن گفته می‌شود و بیشتر به زنان اشاره دارد تا مردان.

تمکین یعنی چه؟

گفتیم به زنی که تمکین نکند ناشزه می‌شود. حال با مفهوم تمکین می‌خواهیم آشنا شویم. معنای لغوی تمکین «فرمان بردن» است و در اصطلاح حقوقی به لزوم انجام تکالیف هریک از زوجین در برابر یکدیگر اشاره می‌کند؛ یعنی هنگامی‌که گفته می‌شود «مرد و زن موظف به تمکین هستند»، به این معناست که هریک از آن‌ها موظف هستند به تکالیف و وظایف خود در برابر یکدیگر عمل کنند. تمکین شامل دو دسته اعمال می‌شود.

تمکین به معنای عام. تمکین به معنای عام مربوط به همه‌ تکالیفی است که به موجب قانون بر عهده‌ هریک از زوجین قرار داده شده است و آن‌ها باید به این تکالیف قانونی عمل کنند.
تمکین به معنای خاص. اما تمکین به معنای خاص مربوط به تکلیف برقراری رابطه‌ جنسی متعارف است و براساس آن، هیچ‌یک از طرفین نمی‌توانند بدون عذر موجه از برقراری رابطه‌ جنسی با طرف مقابل سر باز بزنند.

موارد ناشزه بودن :
• تمکین اقامت در اقامتگاه دایمی شوهر است یعنی زن برای دریافت نفقه باید در خانه شوهر زندگی کند مگر یک استثنا و آن این که در خود عقد ازدواج شرطی غیر از آن شده باشد که زن در منزل دیگری یا خانه دیگری زندگی کند.
•  اگر زن بدون دلیل موجه و بدون موافقت شوهر خانه را ترک کند و حتی در خانه پدر یا مادر خویش اقامت کند مرد می تواند از دادن نفقه وی امتناع کند و آن را پرداخت نکند.
• مورد دیگر الزام زن به حسن معاشرت با شوهر خویش است زنی که بدون دلیل موجه از تمکین خودداری و زن ناشزه یعنی نافرمان و خاطی نامیده می شود و در این صورت علاوه بر این که مرد از دادن نفقه معاف خواهد بود بلکه می تواند تقاضای طلاق وی را نیز از دادگاه بخواهد و می تواند تجدید فراش (زن دیگر اختیار کند) کند.
•  سوء رفتار زن یا انتخاب شغلی مغایر با شوون اخلاقی و وظایف زناشویی و داشتن معاشران فاقد صلاحیت اخلاقی از دیگر موارد نشوز محسوب خواهد شد. البته تمکین به معنای تسلیم بی چون چرای زن در مقابل مرد و پاسخ دادن به خواسته های نامشروع وی نیست. چنانچه زن به دلیل عذر شرعی یا مسایل پزشکی قادر به ایفای وظایف زوجیت نباشد یا برای انجام واجب شرعی ناچار باشد به مسافرت برود و از شوهر اجازه نگیرد ناشزه محسوب نمی شود و نفقه وی بر عهده شوهر است.
• همان‌طور که در مطالب قبلی اشاره شد زن پس از جاری شدن صیغه عقد و رسمیت یافتن ازدواج با همسرش می‌تواند از او نفقه طلب کند. در مقابل مرد نیز می‌تواند از همسرش تقاضای تمکین کند. این واژه یعنی زن موظف به برآوردن نیازهای زناشویی است. به این مساله تمکین خاص می‌گویند و البته تمکین عام نیز مطرح است که به معنای حضور زن در سر زندگی‌اش است.
• اما از آنجا که همیشه همه چیز در میان همسران با صلح و صفا شکل نمی‌گیرد، گاهی زنان مجبور به طرح شکایت برای دریافت نفقه می‌شوند و گاهی نیز مردان مجبور می‌شوند برای تمکین از همسر خود شکایت کنند.

با این توضیح مشخص می‌شود مردان زمانی دادخواست تمکین می‌دهند که همسر آن ها بدون اجازه منزل را ترک کرده باشد و حاضر به بازگشت هم نباشد.
از طرف دیگر، مردها در این مرحله معمولا ابتدای کار شکایت نمی‌کنند، بلکه سعی می‌کنند با پادرمیانی بزرگ‌تر‌ها این مشکل را حل کنند و اگر به اصطلاح عامیانه این کار جواب نداد، قدم دیگری برمی‌دارند و با ارسال اظهارنامه، وظایف قانونی و شرعی همسر را به وی یادآوری می‌کنند. اگر باز هم این اتفاق رخ نداد، دادخواستی را با موضوع تمکین به دادگاه ارائه و در آن تلاش‌های انجام شده را قید می‌کنند و خواستار بازگشت همسر خود می‌شوند.

آیا به زن ناشزه مهریه تعلق می گیرد؟

درباره عدم تمکین و مهریه باید بگوییم مهریه زن در صورت عدم تمکین به وی تعلق می گیرد. همچنین مرد علاوه بر مهریه، باید اقدام به پرداخت اجرت المثل نیز کند.

در صورت ناشزه بودن زوجه، اگر زن درخواست طلاق کند و در شرایط ضمن عقد خود به حق طلاق اشاره نموده باشد، زن ناشزه حق طلاق دارد.

البته از آنجایی که مهریه عندالمطالبه است، زن می تواند عدم تمکین مرد را به بعد از پرداخت مهریه موکول نماید. این بدین معنی است که عدم تمکین زن و مهریه ربطی به هم ندارند و حتی در مبلغ مهریه تغییر ایجاد نمی شود.

پس از ارائه دادخواست عدم تمکین زوجه، دادگاه دادخواست تمکین را بررسی می نماید. پس از آن، دادگاه زن را ملزم به اجرای حق تمکین می نماید. در صورت وجود موانع مشروع، زن می تواند به دادخواست تمکین زوجه از سوی مرد شکایت نموده و درخواست تجدید نظر بدهد.

طبق قانون عدم تمکین، حکم زنی که تمکین نمی کند از سوی دادگاه باید صادر شود و مجازات عدم تمکین زن در واقع اعطای پاره ای حقوق شامل موارد زیر به مرد است:

حضانت فرزند ، نفقه به زن ناشزه تعلق نمی گیرد و دادگاه می تواند برای مرد اجازه به همسری گرفتن زن دوم را صادر کند و مرد می تواند زن را طلاق دهد.

تفاوت خیانت و عدم تمکین

زن ناشزه الزاماً خیانتکار نیست. این امر در قوانین و مجازات مربوط به این دو حکم هم مشهود است. در صورت خیانت زن به شوهر، شوهر می تواند زن را طلاق دهد و این دو برای همیشه به یکدیگر نامحرم می شوند و امکان ازدواج مجدد بین آن ها وجود ندارد. اصل پرداخت مهریه در صورت خیانت زن به مرد ساقط نمی شود اما در بسیاری از موارد مردان شرط بخشش مهریه از طرف زن را در قبال اثبات زنا که به  چهار شاهد نیاز دارد و منجر به آبروریزی زن می شود، قرار می دهند.

 


مطالب مرتبط